一、学习目标
学完本章后,你应该能够:
- 理解 正割(secant)、余割(cosecant) 和 余切(cotangent) 的定义及其与余弦、正弦、正切的关系
- 掌握 sec、cosec、cot 的图像、定义域和值域
- 化简包含 sec、cosec、cot 的表达式,证明恒等式并解方程
- 证明并运用 $\arcsin x + \arccos x = \frac{\pi}{2}$
- 理解并运用反三角函数(arcsin, arccos, arctan)及其定义域和值域
二、知识点精讲
2.1 三个新三角函数的定义
| 函数 | 定义 | 等价形式 | 无定义点 |
|---|---|---|---|
| 正割 $\sec x$ | $\frac{1}{\cos x}$ | — | $\cos x = 0$,即 $x = \frac{\pi}{2} + k\pi$ |
| 余割 $\csc x$(或 $\text{cosec } x$) | $\frac{1}{\sin x}$ | — | $\sin x = 0$,即 $x = k\pi$ |
| 余切 $\cot x$ | $\frac{1}{\tan x}$ | $\frac{\cos x}{\sin x}$ | $\sin x = 0$(因为此时分母为零) |
⚠️ 常见混淆: $\sec x$ 是 $\cos x$ 的倒数,$\csc x$ 是 $\sin x$ 的倒数,不是反函数!反函数是 $\arccos$ 和 $\arcsin$。
2.2 图像、周期与渐近线
| 函数 | 周期 | 渐近线(竖直) | 值域 |
|---|---|---|---|
| $y = \sec x$ | $2\pi$ | $x = \frac{\pi}{2} + k\pi$ | ((-\infty, -1] \cup [1, +\infty)$ |
| $y = \csc x$ | $2\pi$ | $x = k\pi$ | ((-\infty, -1] \cup [1, +\infty)$ |
| $y = \cot x$ | $\pi$(短一倍!) | $x = k\pi$ | $\mathbb{R}$(全体实数) |
💡 画图要领($\sec x$ 为例):
先画 $y = \cos x$,在每个波峰/波谷处取倒数($1 \to 1$,$-1 \to -1$),在 $\cos x = 0$ 处趋向无穷大,形成“U”形和倒“U”形交替出现。
📌 例1(图像与值域): 求 $y = 2 - 3\sec x$ 的定义域和值域。
解:
定义域:$\cos x \neq 0 \Rightarrow x \neq \frac{\pi}{2} + k\pi$。
值域:$\sec x \in (-\infty, -1] \cup [1, \infty)$。
乘以 $-3$ 得:$-3\sec x \in (-\infty, -3] \cup [3, \infty)$。
再加 $2$ 得:
2.3 核心恒等式(由 $\sin^2 x + \cos^2 x = 1$ 推导)
两边同除以 $\cos^2 x$($\cos x \neq 0$):
两边同除以 $\sin^2 x$($\sin x \neq 0$):
💡 记忆技巧:
- $\sin^2 + \cos^2 = 1$(正弦、余弦)
- $\tan^2 + 1 = \sec^2$(正切、正割)
- $1 + \cot^2 = \csc^2$(余切、余割)
2.4 解方程与恒等式证明
2.4.1 解方程策略
📌 例2(考试典型): 在区间 $0^\circ < \theta < 180^\circ$ 中解 $\cos \theta = 2\cot \theta$。
解:
将 $\cot \theta = \frac{\cos \theta}{\sin \theta}$ 代入:
切记不要直接约去 $\cos\theta$! 应移项提取公因式:
因此:
- $\cos \theta = 0 \Rightarrow \theta = 90^\circ$(在区间内)
- $1 - \frac{2}{\sin \theta} = 0 \Rightarrow \sin \theta = 2$,无解(因 $\sin \theta \leq 1$)
答案: $\theta = 90^\circ$
2.4.2 恒等式证明
📌 例3 证明恒等式:
证明:
分子利用平方差公式:
由核心恒等式 $1+\tan^2 \theta = \sec^2 \theta$,可知 $\sec^2 \theta - \tan^2 \theta = 1$。
因此左边变为:
再利用 $1+\tan^2 \theta = \sec^2 \theta = \frac{1}{\cos^2 \theta}$,得到:
故 左边 ≡ 右边,恒等式成立。✅
2.4.3 活用“倒数关系”求值
📌 例4(Edexcel 经典题型): 已知 $\sec x + \tan x = -3$,利用恒等式求 $\sec x - \tan x$ 的值,并进一步求 $\sec x$ 和 $\tan x$。
解:
由 $1+\tan^2 x = \sec^2 x$ 得:
因式分解:
代入 $\sec x + \tan x = -3$:
联立方程组:
两式相加:$2\sec x = -\frac{10}{3} \Rightarrow \sec x = -\frac{5}{3}$
两式相减:$2\tan x = -3 + \frac{1}{3} = -\frac{8}{3} \Rightarrow \tan x = -\frac{4}{3}$
答案: $\sec x - \tan x = -\frac{1}{3}$,$\sec x = -\frac{5}{3}$,$\tan x = -\frac{4}{3}$
2.5 反三角函数(Inverse Trigonometric Functions)
2.5.1 记法与主值区间
| 函数 | 记法 | 定义域 | 值域(主值) |
|---|---|---|---|
| 反正弦 | $\arcsin x$ 或 $\sin^{-1} x$ | $-1 \leq x \leq 1$ | $-\frac{\pi}{2} \leq y \leq \frac{\pi}{2}$ |
| 反余弦 | $\arccos x$ 或 $\cos^{-1} x$ | $-1 \leq x \leq 1$ | $0 \leq y \leq \pi$ |
| 反正切 | $\arctan x$ 或 $\tan^{-1} x$ | $x \in \mathbb{R}$ | $-\frac{\pi}{2} < y < \frac{\pi}{2}$ |
⚠️ 注意符号: $\sin^{-1} x$ 是反函数,不是 $\frac{1}{\sin x}$(倒数应是 $\csc x$)!
2.5.2 重要关系式
对于任意 $x \in [-1, 1]$,有:
证明提示: 因为 $\cos(\frac{\pi}{2} - \theta) = \sin \theta$,令 $\theta = \arcsin x$ 即可。
📌 例5: 求 $\arcsin\left(\frac{1}{2}\right) - \arcsin\left(-\frac{1}{2}\right)$ 的值(以 $\pi$ 表示)。
解:
$\arcsin(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{6}$,$\arcsin(-\frac{1}{2}) = -\frac{\pi}{6}$。
差为:
📌 例6: 已知 $\arctan(x-2) = -\frac{\pi}{3}$,求 $x$。
解:
两边取正切:$x-2 = \tan(-\frac{\pi}{3}) = -\sqrt{3}$,所以:
2.5.3 反函数图像的变换
反函数的图像是原函数在主值区间上关于直线 $y=x$ 的对称图形。
📌 例7(作图题): 画出 $y = 3\arcsin x - \frac{\pi}{2}$ 的图像,标出端点坐标及与 $x$ 轴的交点。
解:
- 定义域:$[-1, 1]$(继承自 $\arcsin x$)
- 值域:$\arcsin x \in [-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$,乘以 3 得 $[-\frac{3\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}]$,再减 $\frac{\pi}{2}$ 得 $[-2\pi, \pi]$
端点坐标:
- 当 $x=-1$ 时,$y = 3(-\frac{\pi}{2}) - \frac{\pi}{2} = -2\pi$ → ((-1, -2\pi)$
- 当 $x=1$ 时,$y = 3(\frac{\pi}{2}) - \frac{\pi}{2} = \pi$ → ((1, \pi)$
与 $x$ 轴交点:
令 $y=0$:$3\arcsin x - \frac{\pi}{2} = 0 \Rightarrow \arcsin x = \frac{\pi}{6} \Rightarrow x = \sin\frac{\pi}{6} = \frac{1}{2}$
交点坐标为 ((\frac{1}{2}, 0)$。
三、课堂练习(共 4 题,含详细思路)
解方程 $\tan x = 2\cot x$,在 $-180^\circ \leq x \leq 90^\circ$ 内。
(提示:两边同乘 $\tan x$,注意 $\tan x \neq 0$)已知 $\sec \theta = k$($|k| \geq 1$),且 $\theta$ 为钝角,用 $k$ 表示 $\cos \theta$、$\tan^2 \theta$ 和 $\cot \theta$。
证明恒等式:$\frac{1}{\cos \theta - 1} + \frac{1}{\cos \theta + 1} \equiv -2\sec \theta \tan \theta$。
(提示:左边通分,分母为 $\cos^2\theta - 1 = -\sin^2\theta$)解方程 $\sec^2 x - \frac{2\sqrt{3}}{3}\tan x - 2 = 0$,在 $0 \leq x \leq 2\pi$ 内,答案用 $\pi$ 表示。
(提示:将 $\sec^2 x$ 换成 $1+\tan^2 x$,转化为关于 $\tan x$ 的二次方程)
四、课后作业(精选 10 题,覆盖所有题型)
以下题目均选自官方章节复习题,并按考试分值标注。
1. 基础定义与互化(4分)
已知 $p = 2\sec \theta$,$q = 4\cos \theta$,用 $q$ 表示 $p$。
2. 恒等式证明(4分)
已知 $p = \sin \theta$,$q = 4\cot \theta$,求证 $p^2 q^2 = 16(1-p^2)$。
3. 解三角方程 I(4分)
解 $\tan x = 2 \cot x$,在区间 $-180^\circ \leq x \leq 90^\circ$ 内。
4. 解三角方程 II(4分)
在 $0^\circ < \theta < 180^\circ$ 中解:
i. $\cos \theta = 2\cot \theta$
ii. $2\cot^2 \theta = 7\cos \theta - 8$
5. 解含平移的三角方程(5分)
解方程 $\sec(x + \frac{\pi}{4}) = 2$,在 $0 \leq x \leq 2\pi$ 内,答案用 $\pi$ 表示。
6. 反三角函数求值(4分)
求 $\arcsin(\frac{1}{2}) - \arcsin(-\frac{1}{2})$ 的值,以 $\pi$ 表示。
7. 二次型三角方程(5分)
解方程 $\sec^2 x - \frac{2\sqrt{3}}{3}\tan x - 2 = 0$,在 $0 \leq x \leq 2\pi$ 内,答案用 $\pi$ 表示。
8. 反函数求值(3分)
已知 $\arctan(x-2) = -\frac{\pi}{3}$,求 $x$ 的值。
9. 倒数关系综合题(3+3分)
a. 已知 $\sec x + \tan x = -3$,利用恒等式求 $\sec x - \tan x$ 的值。
b. 由此解出 $\sec x$ 和 $\tan x$ 的值。
10. 图像与值域(2分)
已知 $y = 2 - 3\sec x$,写出该函数的定义域和值域。

